Stamboom Van den Brande

Op deze website vindt u de stambomen van de familie Van den Brande, die vanaf 1290 voorkomt in het Land van Breda; in het bijzonder in de omgeving van Etten-Leur.

Uit deze familie stamt in rechte mannelijke lijn ook een familie Van Etten, Maaten en Maten.

Die men heet Van den Brande, vernoeming in de vrouwelijke lijn

In de late Middeleeuwen werden de oudste kinderen in een gezin vernoemd naar hun grootouders. Meestal kwamen de ouders van de man als eerste voor vernoeming in aanmerking. Anders dan nu werd bij vernoeming soms ook de achternaam van de vernoemde persoon doorgegeven.

Bij de familie Van den Brande uit Etten-Leur komt dit gebruik veel voor. Het werkte echter maar een kant op: afstammelingen in vrouwelijke lijn werden aangeduid als Van den Brande, maar andere achternamen kwamen niet de familie in. Het gebruik van de naam Van den Brande bij afstammelingen in vrouwelijke lijn was soms tijdelijk, maar de naam werd ook wel blijvend overgenomen.

Een goed voorbeeld betreft de afstammelingen van Aert van den Brande, geboren ca. 1390 of eerder, en zijn vrouw Gheyle. Zij hadden een dochter Adriana (Jaen) van den Brande, die omstreeks 1420 geboren is. Deze trouwde Matthys Lenaerts en zij vernoemden een dochter naar Gheyle van den Brande. Deze dochter heette volgens het gebruikelijke systeem Gheyle Matthys Lenaertsdr. Zij werd echter in de praktijk Van den Brande genoemd, zoals blijkt uit een Ettense akte uit 1508. Daarin wordt zij aangeduid als: Gheilen Thys Lenaerts-dochter diemen heet vanden Brande.

De genoemde Adriana Aertsdr van den Brande had ook een kleindochter die haar achternaam kreeg. In een Ettense akte uit 1497 wordt zij Adriana Aert Thys Lenaerts vanden Brande genoemd.

Gheyle Matthys Lenaertsdr, die dus Van den Brande werd genoemd, was gehuwd met Peter Jansz van der Legge. Haar zoon de priester heer Cornelis Petersz wordt behalve Van der Legge echter ook Van den Brande genoemd. Deze Cornelis was priester te Woensdrecht en kocht in 1520 een huis met land in Hildernisse. Hij had bezat ook een hoeve te (of nabij)  Moerstraten. In die contreien wordt hij al snel heer Cornelis van den Brande genoemd. Zijn broer wordt daar een keer Matthys Pietersz van den Brande genoemd.

Deze opvallende vernoemingen in vrouwelijke lijn komen ook voor bij de afstammelingen van Jan van den Brande, geboren ca. 1360. Zijn dochter Soete noemt haar zoon uit haar huwelijk met Claes Jacobsz Cocx naar haar vader: Jan van den Brande. Deze Jan van den Brande heeft een omvangrijk nageslacht dat de familienaam Van den Brande voerde.

De broer van Soete Jans van den Brande, te weten de Ettense schout en schepen Cornelis Jansz van den Brande, heeft ook afstammelingen in vrouwelijke lijn die Van den Brande worden genoemd. Zijn dochter Adriane van den Brande trouwde Domaes Henrick Domaesz, uit een familie die (later) ook De Vrome werd genoemd. Haar kleindochters worden echter ook genoemd: Margriet Anthonisdr van den Brande (gehuwd met de Bredase burgemeester Adriaen van Hoilten) en Denyse Anthonis van den Brande.

Dan is er nog de Bredase Michiel Michiel Kocx die men noemde Michiel vanden Brande. Zijn zoon zoon Anthonis werd in de praktijk Anthonis van den Brande genoemd. Vaak verschijnt hij in akten ook als Anthonis Michiel Kocx sone die men heyt van den Brande. Zijn dochter wordt Anne Anthonis van den Brande genoemd en ook zijn zussen gebruikten vaak de naam Van den Brande.  Een van hen was Jouffrou Heylwich van den Brande, die was gehuwd met de Turnhoutse schout jonker Engbrecht van Hasselt.

Hoe Michiel Michiel Kocx aan de naam Van den Brande komt is niet duidelijk. Zijn weduwe Aechte Henricx Wildens wordt in 1508 in Etten Aechte van den Brande genoemd, terwijl haar man in de akte alleen met zijn echte achternaam Kocx (in dit geval geschreven Cocs) wordt aangeduid.

Een andere dochter te weten Zoete, noemt haar vader in 1516 postuum simpelweg Michiel van den Brande en zichzelf Zoete wijlen Michiels dochter van den Brande.

Hoe in deze familie de naam Van den Brande kwam is onduidelijk. Michiel of zijn vrouw Aechte waren erfgenaam  van Cornelis Peter Nouten Heys, een zoon Soete Jans van den Brande! Deze Cornelis Peter Nouten Heys stierf zonder wettige nakomelingen. Zijn erfenis werd verdeeld onder de andere afstammelingen van zijn ouders. Dit wijst erop dat Michiel of Aechte de naam Van den Brande voerde als afstammeling van Soete Jans van den Brande.  Dit past binnen het gebruik van vernoeming in haar familie. Ook het feit dat Michiel en Aechte een dochter Zoete hadden wijst daarop.

Het doorgeven van de familienaam in vrouwelijke lijn komt in de Ettense familie Van den Brande zo vaak voor dat men mag spreken van een bijzondere traditie. Naar de redenen daarvoor kan men nu slechts gissen. Enkele omstandigheden lijken van belang.

In de eerste plaats, is er natuurlijk het feit dat de vernoeming met achternaam in de Middeleeuwen in Brabant en Holland gebruikelijk was.

Ten tweede, de grotere familie speelde in die tijd een belangrijke rol. Men deed vooral zaken met naaste verwanten (zie op deze webpagina de analyse van het Kasboekje van Jan van den Brande te Breda over de jaren 1459-1469). Grond hield men graag in de familie of men verhuurde die aan familie. Met vernoeming kon men ook aangeven dat men tot zo'n grotere familie behoorde.

Ten derde,  de sociale status  werd in de Middeleeuwen in belangrijke mate bepaalt door de afstamming in vrouwelijke lijn. Bij voorbeeld, de boeren met een vrije status in het land van Breda , de meisseniers, behielden die status alleen als zij in vrouwelijke lijn van een meisseniersvrouwe afstamden. Tegen die achtergrond is het voeren van een achternaam van een vrouwelijke voorouder niet vreemd.

Tenslotte, ook het feit dat de familie Van den Brande in Etten bekend was en daar al in de dertiende eeuw onder die familienaam voorkomt kan een rol hebben gespeeld.